از کشفیات جدید نوش آباد تا مکان لب دوختن فرخی

– گروه میراث فرهنگی - فصل چهارم کاوش های باستان شناسی شهر زیرزمینی نوش آباد در کاشان به کشف مجموعه بی نظیری ازساختار آبرسانی شهری مربوط به قرون میانه اسلامی منجر شد.

«زهرا ساروخانی» سرپرست پایگاه میراث فرهنگی شهر تاریخی نوش آباد با اعلام این خبر گفت:این کشف در کنار دیگر آثار شناسایی شده ( شهر زیرزمینی،پایاب،قناب و دستکندهای منشعب از آن مجموعه بی نظیری را بوجود آورده که راه را برای ثبت جهانی آن آسان و هموار می کند.

ساروخانی خاطرنشان کرد که قابلیت تبدیل این کارگاه بعد از حفاریهای باستان شناسی به سایت موزه آب از دیگر ویژگی های مهم آثار بدست آمده در این فصل است .

او افزود: با توجه به مطالعه و شواهد به دست آمده تا کنون قدمت آثار کشف شده به دوره صفوی و قبل از آن ( ایلخانی- سلجوقی)می‌رسد. این یکی از شاهکارهای دستکند شهرتاریخی نوش آباد،علاوه بر شهر زیرزمینی نحوه آبرسانی به خانه های مسکونی در دوره صفویه و قبل از آن است.

فصل چهارم کاوش باستان شناسی در شهر زیرزمینی نوش آباد به مدت 30 روز و با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و اعتبار مالی شهرداری نوش آباد به طول انجامید.

آنچه به نام شهر زیرزمینی (اویی) معروف است در واقع ساختارهای متراکم، پیچیده و گسترده‌ای چون دالانهای باریک تودرتو و اتاقهایی با ابعاد کوچک ا ست. مجموعه اویی در زیر بافت قدیم شهر شکل گرفته و تا سطح کنونی شهر نیز گسترده شده‌است. وسعت این شهر به دلیل ارتباط میان محلات و حفاظت از جان و مال مردم در مواقع ناامنی زیاد بوده و در دو سطح افقی و عمودی گسترش یافته‌است.

افشای راز مکانی که لب‌های فرخی یزدی دوخته شد

خاطرات جمعی ما هنوز «لب‌دوخته‌گی شاعر یزدی» را از یاد نبرده. روزی که ضیغم الدوله قشقایی حاکم یزد دستور داد که لب‌های محمد جوان را بر هم بدوزند. تا امروز کسی نمی‌دانست اتفاقی که در نوروز سال 1327 هجری قمری افتاد، در کجا رخ ‌داده است. سخندان خواهرزاده 95 ساله فرخی یزدی اما با استناد به گفته‌های پدرش پرده از این راز برمی‌دارد.

تنها گناه شاعر این بود که به جای مدح و ثنای حاکم وقت، شعری عجیب در قالب مسمط سرود:«خود تو می‌دانی نی ام از شاعران چاپلوس/ ز برای سیم بنمایم کسی را پای‌بوس». شعری که ضیغم الدوله قشقایی، حاکم یزد را به آتش کشید و دست به کاری زد که جامعه بشریت هرگز این ناعدالتی را تا پا برجاست از یاد نمی‌برد. به راستی در آن روز چه گذشت بین فرخی یزدی و حاکم یزد؟

«سخندان»، خواهرزاده 95 ساله فرخی یزدی که تازه از فرنگ برگشته، با خاطراتش پرده از فراموشی این واقعه تاریخی بر می‌دارد. تا کنون به به مدد حافظه او قبر وحشی بافقی سر کوچه آروک پیدا شده است و حالا او از روزگاری می‌گوید که فرخی یزدی را لب دوختند.

سخندان آن روزها بسیار کوچک بوده اما از پدرش این خاطرات را به جان دل سپرده. پدر او نیز در روز لب دوخته‌گی شاعر به زنجیر کشیده شده و به زندان افتاده. پدر آن روز را مو به مو برای پسرش تعریف کرده است:« در آن روز حاکم وقت در ارگ حکومتی اقامت داشت. دستور داد که فرخی یزدی را بیاورند جلوی دارالخلافه شلاق بزنند. فرخی یزدی در حالی که زیر شلاق بوده همچنان به ضیغم الدوله ناسزا می‌گوید و شعرهایش را می‌خواند. حاکم نمی‌تواند تحمل کند و دستور می‌ده��:« خیاط را بگویید بیاید» خیاط را می‌آورند. هیچ کس باور نمی‌کرد که حاکم چنین دستوری دهدولی داد:«لب‌هایش را با نخ و سوزن بدوزید.»!»

پس لب‌های فرخی یزدی دوخته می‌شود و او را به زندان می‌اندازند. این اتفاق خون مردم یزد را به جوش می‌آورد و آن‌ها در تلگرافخانه شهر و به این امر موجب استیضاح وزیر کشور وقت از طرف مجلس شد؛ ولی وزیر کشور به‌کلی منکر وقوع چنین واقعه‌ای می‌شود. دو ماه بعد فرخی از زندان یزد فرار می‌کند و شعر زیر را با زغال بر دیوار زندان می‌نویسد:« به زندان نگردد اگر عمر طی / من و ضیغم‌الدوله و ملک ری/ به آزادی اگر شد بخت یار/ رآرم از آن بختیاری دمار»

مصطفی فاطمی، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی یزد هم پس از بررسی و تحقیق گفته‌های سخندان را تایید می‌کند و به chn می‌گوید که عکس‌هایی هم از قدیم باقی مانده که گفته های خواهر زاده فرخی یزدی را صحه می‌گذارد.

او از فرخی یزدی می‌گوید این که به همراه شاعران آزادی‌خواه دیگر همچون ملک الشعرا بهار و میرزاده عشقی تاثیر بسیاری روی حرکت‌های آزادی‌خواهانه ایران و در شکل وسیعتری در آسیا گذاشته‌اند. بنابراین بسیار مهم است که اتفاقات مرتبط با او که در یزد افتاده بار دیگر زنده و مرمت شود. به همین دلیل میراث فرهنگی یزد تصمیم دارد که تنها خانه بلکه محل لب دوختن فرخی یزدی را حفاظت و ساماندهی کند.

یزدی را شاعر و روزنامه‌نگار آزادی‌خواه و دموکرات صدر مشروطیت است. او سردبیر روزنامه طوفان بود. نماینده مردم یزد در دوره هفتم مجلس شورای ملی. مردی که بیشتر عمر خود را زندان‌ها گذراند. او در زندان قصر کشته شد و هنوز محل به خاک سپاری آن معلوم نیست. تنها یادمان‌های فرخی یزدی حالا خانه‌های محل زندگی‌اش در یزد و تهران است و حالا محلی که لبش را دوخته‌اند. هر چند که زندان قصر هم که فرخی در آن بیشتر روزهای زندگی‌اش را در سلولی مهجور به سر برد را نباید فراموش کرد. تنها مکان‌هایی که می‌توان یاد شاعر و مبارز آزادی‌خواه را زنده کرد.

سرنوشت خانه فرخی یزدی

این روزها، روزهای خوبی برای شاعر زجرکشیده است چراکه خوش‌یمنی به خانه شاعر آزادی‌خواه پا گذاشت. مالکان خانه پدری شاعر لب دوخته، آن را به سازمان میراث فرهنگی یزد اهدا کردند. حال باید دید که این سازمان چگونه خانه شاعر را ساماندهی می‌کند و این خانه سرنوشت خانه مهجور مانده بهزاد مینیاتور را پیدا می‌کند یا نه؟ مسئولان میراث فرهنگی یزد امیدوارند و مرتب وعده می‌دهند. خواهر زاده فرخی یزدی بیش از همه نگران آینده این خانه است.

خواهرزاده فرخی یزدی چند ماهی است که از فرنگ به یزد آمده و حالا خانه پدری فرخی یزدی را به سازمان میراث فرهنگی اهدا شده است. اهدای این خانه امیدهای بسیاری را برای ساماندهی بخشی از بافت تاریخی یزد زنده کرده است. این خانه قرار است که مامن شاعران و نویسندگان یزد و موزه شود. حالا باید دید که سازمان میراث فرهنگی یزد در این زمینه چه اقداماتی انجام می دهد و این خانه سرنوشت مشابهی با خانه بهزاد مینیاتوریست پیدا می کند یا نه؟

سخندان، خواهر زاده 95 ساله فرخی یزدی به chn می‌گوید که این خانه به دست سازمان میراث فرهنگی سپرده شده است تا شاید خانه فرخی یزدی مرمت و تبدیل به مامن امنی برای شاعران و نویسندگان یزد شود.

او که تنها دو بار فرخی یزدی را دیده است، خاطرات بسیار کمی از این مرد بزرگ دارد اما به واسطه پدرش با همه خاطرات و اتفاقات زندگی این شاعر آشناست.

حسین فاطمی، مصطفی فاطمی، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی یزد هم امیدوار است که سازمان میراث فرهنگی یزد با احیای این خانه بتواند دینش را به یکی از بزرگترین آزاد‌یخواهان ایران ادا کند.

او می‌گوید که در کنار خانه فرخی یزدی چند خانه تاریخی دیگر نیز قرار دارد که در صورت خرید این خانه‌ها و همچنین بازسازی دوباره قبر وحشی بافقی که نزدیک خانه فرخی یزدی است. می‌توان مجموعه تاریخی فرهنگی را در این قسمت از یزد احیا کرد.

شرافت، رییس میراث فرهنگی یزد نیز در گفت و گو با chn از مرمت و احیای خانه فرخی یزدی می‌گوید:«خوشبختانه خانه فرخی یزدی به سازمان میراث فرهنگی احیا شده و حالا وظیفه ما ساماندهی آن است.»

به گفته او در کنار آن خانه های ارزشمند دیگری نیز قرار دارد که سامان میراث فرهنگی تصمیم به خرید آن داشته و امیدوارست در این قسمت از یزد مجموعه فرهنگی و تاریخی احیا کند.

گفته می‌شود که این خانه متعلق به یکی از پهلوانان نامی در دوران صفویه بوده است و زمانی مامن مردم در زمان‌های حمله و عناد با آن‌ها به شمار می‌رفته. در کنار این دو بنا، خانه والی یزد نیز قرار دارد.

شرافت می‌گوید که اگر این دو خانه خریداری شود، ما می‌توانیم مجموعه کامل تاریخی و فرهنگی را در موچه آروک احیا کنیم.

کریدور فرهنگی چغازنبیل، شوشتر، شوش

مدیر اداره میراث‌فرهنگی استان خوزستان درحالی خبر از ساخت امکانات رفاهی با حفظ ضوابط عرصه در چغازنبیل داد که به گفته او، این زیرساخت‌های رفاهی قرار است در کریدور فرهنگی شوشترـ چغازنبیل ـ شوش با حفظ ضوابط میراث‌فرهنگی ادامه پیدا کند.

تعدادی از روستاهای چغازنبیل با رعایت ضوابط عرصه قرار است به‌منظور تسهیل اقامت گردشگران تبدیل به خانه ـ مسافر شود. طرحی که کریدور فرهنگی شوشتر، شوش، چغازنبیل نام دارد و کلید آن در چغازنبیل زده می‌شود.

«افشین حیدری» مدیر اداره میراث‌فرهنگی خوزستان با بیان این مطلب به خبرگزاری میراث‌فرهنگی گفت:« درحال‌حاضر در حریم محوطه‌‌های تاریخی شوش، هفت‌تپه، چغازنبیل و شوشتر تعدادی روستا وجود دارد که برای توانمندسازی آن‌ها و استفاده از ظرفیت‌های تاریخی در صدد راه‌اندازی کریدور فرهنگی چغازنبیل، شوش، شوشتر هستیم».

او گفت:« این طرح در ابتدا قراراست در روستای خمات چغازنبیل با حفظ ضوابط عرصه جهانی و به منظور تکمیل زیرساخت‌ها و ایجاد شرایط مناسب و پذیرایی از گردشگران انجام گیرد. به‌گونه‌ای که هم‌اکنون با پیمانکار آن صحبت شده تا در آینده‌ای نزدیک با ایجاد امکانات رفاهی از قبیل خانه ـ مسافر، کافی شاپ، ایجاد مسیرهای بازدید، پارکینگ و نصب سیستم‌های خنک‌کننده از ظرفیت‌ بناهای جهانی و روستاهای اطراف استفاده شود».

کشف دیوار خشتی پیش از قاجار در دولاب تهران

در ادامه کاوش های باستان شناسی در مسجد جامع دولاب به عنوان کهن ترین محله تهران به کشف دیوارخشتی و چند اثر دیگر پیش از دوره قاجار از جمله ایلخانی در این محله منجرشد.

قدیرافروند سرپرست گروه باستان شناسی با اشاره به ادامه کاوش‌های باستان شناسی در محله دولاب گفت: با حفر حدود 10 گمانه اهداف مطالعاتی هیات پیگیری شد که گمانه 1 با توسعه به 3 بخش بدلیل برخورد به بقایای یک کف یا سازه خشتی در حداقل عمق ممکن به چهارمین بخش توسعه پیدا کرد و یک حلقه چاه شناسایی شد که کار حفاری آن در عمق حدود 8 متری کف مسجد به اتمام رسید.

او افزود:در این چاه تعداد زیادی قطعات ظروف سفالی و تعدادی اشیای دیگر نظیر پیه سوز،سکه و قطعات شیشه بدست آمد.با بررسی دقیق تر معلوم شد این چاه یکی از حلقه های قنات محله دولاب بوده است.

به گفته افروند گروه باستان شناسی درگمانه 2 به بقایای دوران ایلخانی شامل یک قطعه سفال زرین فام و قطعاتی از سفال لعاب یکرنگ فیروزه ای درست بر روی یک آبراه شرقی- غربی قرار گرفته بود،دست یافت.

افروند ادامه داد: در گمانه 3 داخل مسجد و در بخش تاریخی متاخر و زیر پوشش تاق و تویزه ای حفر شد که بعد از نمایان شدن بقایای تنوری درست زیر کف پوش موزائیک و لایه قطوری از شن و ماسه تا سطح خاک بکر ادامه پیدا کرد، اما در نیمه عمیق آن هیچگونه مواد فرهنگی بدست نیامد.

منشور تنوع فرهنگی و وحدت معنوی تدوین می‌شود

پژوهشکده مردم شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری منشور تنوع فرهنگی و وحدت معنوی را در دو مرحله ملی و منطقه ای تالیف و تدوین می کند.

«علیرضا حسن زاده» رییس پژوهشکده مردم شناسی با اعلام این خبر افزود: یکی از ویژگی های مهم فرهنگی و تمدنی در ایران وجود تنوع فرهنگی وحدت گرایی است که همواره اسباب یکپارچگی این ملت بوده است.

حسن زاده گفت: ایران پیش و پس از اسلام مبشر تنوع فرهنگی و وحدت همه نژادهای بشری بوده و بسیاری از تمدن ها و فرهنگ ها فلسفه گفت و گو را از فرهنگ ایرانی آموخته اند.

اوافزود: پیش از ورود دین مقدس اسلام به ایران، کورش نماینده تفکر همزیستی فرهنگ های متفاوت و شکیبایی فرهنگی است.

این مردم شناس خاطرنشان ساخت که ادبیات و فرهنگ ایرانی، ادبیات و فرهنگی چند زبانه است و حافظه تاریخی ملت ایران، یک حافظه چند فرهنگی است که تنوعی وحدت گرا را به نمایش می گذارد.

به گفته او تنوع فرهنگی در ایران همواره بعدی درونی داشته و با سنت ها،آیین، ادبیات، هنر، و ... درآمیخته است.

حسن زاده با اشاره به مشهود بودن ارزشهای فرهنگی در غنای هنری، ادبی و اخلاقی ایرانیان گفت: در کتاب مقدس ما قرآن، تنوع فرهنگی اساس و بنیاد غنای فرهنگی و خودآگاهی شمرده شده است و فلسفه و عرفان اسلامی نیز در آثار برجسته شاعران و عارفان بزرگی چون مولوی، سهروردی،عطار، مولانا و ... از ارزش تنوع فرهنگی و وحدت معنوی حکایت دارد.

کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه